O jakie konkretnie należności chodzi? Otóż art. 21 ust. 1 ustawy o CIT wymienia szereg przychodów tzw. nierezydentów podatkowych, uzyskanych na terytorium RP, które obciążone są podatkiem u źródła w Polsce. Między innymi dotyczy to uzyskanych przez podmiot zagraniczny odsetek, należności z praw autorskich i praw pokrewnych, znaków towarowych, wzorów zdobniczych, know-how, użytkowania lub prawa do użytkowania urządzenia przemysłowego oraz szeregu usług niematerialnych wymienionych w pkt 2a omawianego artykułu. Ponadto podatkiem u źródła objęte są dochody osób zagranicznych z dywidend i innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych. Co do zasady, płatnik (podmiot wypłacający wspomniane należności) w dniu dokonania wypłaty ma obowiązek pobrać podatek według właściwej stawki (20% lub 19%), może zastosować stawkę preferencyjną albo w ogóle nie pobierać podatku na podstawie zapisów właściwej umowy międzynarodowej o unikaniu podwójnego opodatkowania, której stroną jest Polska, jeśli posiada tzw. certyfikat rezydencji beneficjenta należności.

W pewnych sytuacjach płatnik może być całkowicie zwolniony z pobrania podatku u źródła jeśli podatnik korzystający ze zwolnienia dochodu na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o CIT (zwolnienia przedmiotowe, m.in. przeznaczenie dochodu na cele statutowe wymienione w pkt 4 ust. 1 art. .17 CIT) złoży płatnikowi najpóźniej w dniu dokonania wypłaty należności oświadczenie, że przeznaczy dochody z dywidend oraz z innych przychodów z tytułu udziałów w zyskach osób prawnych na cele statutowe preferowane przez ustawodawcę.

I wszystko byłoby wspaniale, gdyby nie kolejna niekonsekwencja polskiego ustawodawcy. Zauważmy, że ust. 1a art. 26 ustawy o CIT odwołuje się do ust. 1, w którym uregulowano warunki pobrania podatku u źródła od należności wymienionych w art. 21 ust. 1 (np. odsetki) oraz 22 ust. 1 (dywidendy). Tymczasem, wywodząc z literalnego brzmienia ust. 1a, płatnik nie pobiera zryczałtowanego podatku dochodowego wyłącznie wówczas, gdy ma do czynienia z dochodami z dywidend oraz innymi przychodami z tytułu udziałów w zyskach osób prawnych. Co ma zrobić płatnik w przypadku, gdy wypłacaną należność stanowią odsetki a nie dywidendy? Czy wolno mu zastosować normę wyrażoną w ust. 1a art. 26 ustawy o CIT? Dlaczego początkowa treść przepisu odwołuje się do dochodów zarówno z odsetek jak i z dywidend ale już koniec zdania wskazuje na to, że chodzi tylko o dochody z dywidend?

Jak w takiej sytuacji zastosować w wykładni zasadę racjonalnego ustawodawcy?

A wystarczyłoby skonstruować normę prawną w sposób czytelny, np. parafrazując - zryczałtowanego podatku dochodowego, o którym mowa w ust. 1, nie pobiera się, jeżeli podatnicy złożą płatnikowi oświadczenie, że przeznaczą dochody, o których mowa w ust. 1 (tu objęto by zarówno dochody z odsetek jak i z dywidend) na cele statutowe.

Ponieważ jednak treść przepisu pozostawia wiele do życzenia, płatnicy nie mogą czuć się bezpiecznie, bo nigdy nie wiadomo, czy nie trzeba będzie swoich praw dochodzić przed sądem.